Somatognozja


Somatognozja (orientacja w schemacie ciała) jest jednym z elementów programurewalidacyjno-wychowawczego.

Dziecko podczas poruszania się, zabiegów pielęgnacyjnych systematycznie doznaje wrażeń zmysłowych: dotyku, czucia głębokiego, ciepła, zimna. Schemat ciała rozwija się stopniowo, w ściśle określony sposób np. dziecko najpierw wie, że ma dwie ręce, następnie, że dłonie i palce, dopiero potem doświadcza istnienia każdego palca oddzielnie.

Integracja gromadzonych wrażeń zmysłowych tworzy istniejący w naszym umyśle obraz świata. Zmysły są podstawą tworzenia schematu ciała, dostarczają nam informacji o naszym otoczeniu oraz doświadczeń własnych związanych z pokonywaniem przestrzeni i okrywanie wzajemnego stosunku znajdujących się w niej obiektów, a jeszcze wcześniej w odniesieniu do własnego ciała (orientacja w przestrzeni).

Elementy ćwiczeń z tego zakresu można wykorzystać podczas masażu nazywając poszczególne części ciała, podczas stymulacji materiałami o różnej fakturze, a także podczas ubierania i rozbierania z nazywaniem poszczególnych części ciała i garderoby. Różnorodne formy stymulacji poprawiają zmysły czucia powierzchniowego i głębokiego, zwiększają możliwości ruchowe dziecka. Obraz własnego ciała kształtuje się także podczas doświadczenia związanego ze zmianą pozycji poprzez kołysanie i obracanie się, balansowanie, huśtanie w hamaku, na wałku rehabilitacyjnym. Zjeżdżanie po nogach rodziców z głową w dół umożliwia odczucie zmieniającej się prędkości i kierunku ruchu, a także czucie swojego ciała. Ćwiczenia i zabawy służące poznawaniu własnego ciała często odbywają się przed lustrem.

W pracy nad kształtowaniem świadomości schematu ciała wykorzystywać można także program aktywności Knilla.   Wspomaganie   aktywności   ruchowej    z    akompaniamentem   muzycznym    mają   pomóc   dzieciom
w tworzeniu schematu ciała i zwiększaniu kontroli nad swoimi ruchami. Ruch i doznania polisensoryczne świata za pomocą (wzroku, słuchu, dotyku, czucia, równowagi) wiążą się z rozwojem poznawczym dziecka.

Wszystkie   impulsy   z   ciała   człowieka  płyną  przez  twór  siatkowaty  do  kory  mózgowej, obu  półkul, wzgórza
i móżdżku. Wszystkie te struktury mózgu są głównymi obszarami integracji sensorycznej. Aby umożliwić dziecku uczenie się należy poprzez terapię podnieść pobudzenie mózgu. Bodźce zmysłowe przechodzące przez twór siatkowaty pobudzają korę mózgową, która nadaje znaczenie dopływającym sygnałom i interpretuje je. Twór siatkowaty ma za zadanie wzmagać ogólny stan pobudzenia, gotowości do spostrzegania i działania. Chcąc zaktywizować i utrzymać stan gotowości do pracy, tak by poprawić koncentrację podczas nauki, dostarczamy bodźców dotykowych (masaż), smakowych i węchowych (przede wszystkim zapach cytrynowy, świerkowy, lawendowy).

Podczas stymulacji ustno-twarzowej usprawniamy narządy mowy poprzez masaż wibracyjny według koncepcji Castillo Moralesa, oraz dostarczamy bodźców smakowych o wyrazistym smaku (np. miód, sok z cytryny, dżem, musztarda, sól, cukier, cynamon, pieprz, czekolada). Służy to nauce rozpoznawania smakowego, wzrokowego oraz przyswojeniu nazw tychże produktów i smaków. Różnorodność, nowość, zmienność to bardzo ważne czynniki pobudzające aktywność mózgu i pozwalające utrzymać go w pogotowiu. W trakcie takich ćwiczeń należy uważać, aby nie obciążać systemu nerwowego małego dziecka. Ważnym typem bodźców przechodzących przez twór siatkowaty są bodźce przedsionkowe, płynące z siły grawitacji i zmiany położenia głowy  względem ziemi.  Narząd   przedsionkowy   pomaga   w  utrzymaniu  w ośrodkowym  układzie  nerwowym  stanu  równowagi
i  właściwego  poziomu  pobudzenia,  a  przez  to  ułatwiają  procesy  uczenia się dziecka.